یک جهیزیه چشم کور کن!


همه چیز جز ماشین ظرفشویی بهش داده ها... اما دریغ از یک ذره سلیقه! اون از وضع جهازیه دادنشون که نصف جنسها رو خواهر و برادر و فامیلاش توی مراسم پاتختی هدیه دادن؛ اون هم از وضع جنس و مارک و چیدمان.
به پسرم گفتم این فرشه که خالش بهتون کادو داده را بندازین جلوی در، خودم یک تخته فرش شیک زمینه گل بهی برات می گیرم. من که این همه خرج مراسم عروسیت کردم... فرش هم اضافه بشه.


جشن عقد، حنابندان، مراسم عروسی، پاتختی و .. همه و همه در گذشته بهانه ای بود تا اعضای یک فامیل بیشتر در کنار هم باشند و فارغ از هر نوع حرف و نقل و چشم و هم چشمی برای جشن ازدواج دو جوان بیشتر خوشحالی و پایکوبی کنند. البته هر یک از این مراسم، رسم و رسومات خاص خود را داشته و هر بخش از هزینه ها را یکی از طرفین ازدواج باید بر عهده می گرفت. مثلا جشن عقد جز مراسمی بوده که عمدتا در منزل دختر خانم و با هزینه پدر دختر تامین می شد. اما از طرف دیگر هزینه های پذیرایی مانند میوه و شیرینی و .. توسط خانواده داماد آورده می شده. و یا جهیزیه جز مسئولیتهایی است که خانواده دختر تامین آن را برعهده دارند اما هزینه و مسئولیت انتقال این کالاها برعهده خانواده داماد بوده است.

از آنجا که در هر حال تشکیل یک زندگی نوپا با هزینه های زیادی همراه است، از یک طرف اقوام عروس سعی داشتند بخشی از جهیزیه را برای کمک بیشتر به پدر دختر خانم، به صورت هدیه از دواج به وی بدهند و از سوی دیگر اقوام داماد نیز برای کمک به تامین هزینه های مراسم ازدواج، سعی داشتند که از پول برای هدیه ازدواج استفاده کنند تا کمک خرج داماد و خانواده وی شود. این مسایل کاملا طبیعی بود و هیچ حرف و بحثی نیز به دنبال نداشت.اما به مرور زمان و با اینکه هزینه های زندگی هر روز بیشتر و بیشتر می شود ، مراسم ازدواج و اقدامات جانبی آن هم پر خرج تر و پر خرج تر شده و هر یک از خانواده های عروس و داماد به نوبه خود بار سنگینی را متحمل می شوند. یکی از این مسئولیت های پر هزینه،تهیه جهیزیه از جانب خانواده دختر است.

مسلما از جمله مقدمات شروع زندگی مشترک هر زوج جوان، تهیه ی لوازم و اسباب خانه است . این لوازم که شامل کلیه ی اثاث مورد نیاز منزل، وسایل اساسی منزل و جزییات اسباب رفاهی می باشد، غالبا به تناسب عرف خاص هر منطقه، از حداقل ضروریات تا حد بسیار تجملی متغیر است و البته هزینه و مسؤولیت تهیه ی این لوازم به تبع آداب و رسوم هر منطقه به عهده ی داماد و یا عروس می باشد .

در عرف غالب جامعه ی ایرانی این مسؤولیت به عهده ی دختر - و به عبارت بهتر - پدر دختر می باشد و هزینه آن، که می تواند بسیار قابل ملاحظه و اغلب برای خانواده ها سنگین باشد ، عموما بر دوش خانواده ی عروس، سنگینی می کند به خصوص که به مرور زمان که چشم هم چشمی، گرایش به تجملات و خیل گسترده اجناس شیک و لوکس وارداتی بیشتر شده و مسلما چشم هر بیننده زیبا پسندی را به خود خیره می کند ، گویی رسم و رسومات قدیمی ما ایرانیان هم رنگ باخته و مساله جهیزیه و تامین مایحتاج اولیه زندگی تبدیل به یک پروسه سخت و ملال آور برای خانواده دختر شده و آن را تبدیل به مانعی برای ازدواج جوانان کرده است.
جهیزیه امری است که در ایران و برخی از کشورها معمول است و عبارتست از تامین و فراهم نمودن اسباب و وسایل برای زندگی جدید که معمولا از طرف خانواده عروس به خانه داماد برده می شود.


مسلما دختر و پسری که قصد دارند زندگی مشترک خود را آغاز کنند، در ابتدای زندگی بایستی حداقل وسایل مورد نیاز برای زندگی را داشته باشد. چرا که در غیر این صورت مجبورند سر بار دیگران بوده و از همان ابتدا استقلال از خود نداشته باشند. اما توجه داشته باشید که صحبت از حداقل ها و از طرف دیگر توانایی مالی خانواده دختر است و اصلا قرار نیست از هر وسیله ای چندین و چند نمونه با مارکها و مدلهای خاص وجود داشته باشد، در حالیکه شاید خیلی از این وسایل و کالاها واقعا قابل استفاده نبوده و یا تا سالهای طولانی نیازی به استفاده از آنها نشود.


جهیزیه امری است که در ایران و برخی از کشورها معمول است و عبارتست از تامین و فراهم نمودن اسباب و وسایل برای زندگی جدید که معمولا از طرف خانواده عروس به خانه داماد برده می شود. اصولا تشریفات آنچنانی و جهیزیه های پربها موانع مهمی را در راه ازدواج فراهم می کنند و گاه دیده شده زن و مرد به خاطر هزینه های فراوان با کوله باری از قرض و بدهکاری وارد خانه بخت شده و پس از چند روز که از آغاز زندگی مشترکشان نمی گذرد، ناسازگاری هایی ناشی از مشکلات مالی و هزینه های زندگی آغاز می گردد.
در طی مشاوره هایی که در این زمینه داشته ام، با یک مورد قابل توجه مواجه شده ام که در آن جوانی در طی مراسم خواستگاری رسمی به توافق لازم با طرف مقابل رسیده و کار به مراحل پیشرفته تر کشیده شد. اما از شروط مهم خانواده عروس برای این وصلت این بوده است که چهار کالای بزرگ خانه از جمله یخچال و فریزر ساید بای ساید، ماشین ظرفشویی، ماشین لباسشویی و مایکروویو باید توسط آقای داماد تامین شود. نکته قابل توجه در این میان ان بود که حتی خانواده عروس نوع مارک اجناس را هم مشخص کرده بودند.

با بررسی بیشتر در مورد علل این شرط، متوجه شدیم که خانواده این دختر خانم دارای چهار دختر در شرف ازدواج بودند و مسلما تامین هزینه های جهیزیه همه آنها برای اکثریت خانواده ای ایرانی ( آن هم با این همه تجملات و چشم و هم چشمی) بسیار سخت و هزینه بر است و خانواده این خانم به جای اینکه به فکر تهیه جهیزیه مختصر و با سلیقه ای برای فرزندانشان باشند، به خاطر تجملات و شکل گیری رسومات غلط میان اعضای جامعه، چنین راه حلی را انتخاب کرده اند. اما غافل از اینکه اینگونه اقدامات در بهترین وضعیت هزینه های زندگی دو جوان نوپا را بسیار بالا برده و دو جوان را در ابتدای زندگی متحمل هزینه های بسیار سنگین و کمر شکن می کند. از طرف دیگر بسیاری از خانواده ها نیز زیر بار چنین شروطی نرفته و مساله ازدواج دو جوانی که تقریبا در همه زمینه ها به توافق رسیده اند، منتفی می شود.
این بار کمرشکن بر دوش هر که باشد، کل جامعه را با بحران افزایش سن ازدواج، افزایش تعداد پسران و دختران مجرد، فشارهای روانی و . . . رو به رو خواهد ساخت.


در نهایت ذکر این نکته مهم به نظر می رسد که از جمله پیامدهای جهیزیه به شکل کنونی بالا رفتن سن ازدواج و افزایش تعداد دختران مجرد است . به علت عدم آماده بودن جهیزیه در حد قابل قبول، یعنی کلیه وسایل اعم از اساسی و غیر اساسی، ضروری و غیرضروری و به صورت افراطی توام با تجمل گرایی و البته هر کدام از این تبعات منفی خود ریشه ی بسیاری ناهنجاری های دیگر در جامعه خواهند بود . هم چنین آثار منفی روانی مسؤولیت تهیه ی جهیزیه، آن هم از نوع کامل و با شاخ و برگ فراوان آن و بحث چشم و هم چشمی ها، در بسیاری جهات به صورت جدی قابل تامل است و اگر جهیزیه بخواهد روند تجملی خود را پیش ببرد ، این بار کمرشکن بر دوش هر که باشد، کل جامعه را با بحران افزایش سن ازدواج، افزایش تعداد پسران و دختران مجرد، فشارهای روانی و . . . رو به رو خواهد ساخت.


این معضل وقتی رنگ فاجعه به خود می گیرد که بدانیم متاسفانه همین جهیزیه معیار انتخاب همسر برای برخی خانواده ها تلقی می گردد و شخصیت دختر را به «قیاس به جهیزیه اش » به شدت مورد سؤال قرار می دهد . البته ما قصد نداریم به یک باره این عرف را با پیشینه ی تاریخی و ریشه ی عمیقش در جامعه کنار بگذاریم و اصولا این انتظار منطقی نخواهد بود، اما توجه به این مساله ضروری به نظر می رسد که منظور از تهیه جهیزیه تنها تامین مایحتاج و مقدمات یک زندگی برای دو جوانی است که تازه می خواهد زندگی خود را آغاز کنند و اصلا دلیلی وجود ندارد که خانواده دختر بخواهد برای تامین لوکس ترین، آخرین مدل ترین و گران قیمت ترین اجناسی که در بازار وجود دارد خود را به زحمت انداخته و دچار مشکل شوند. در حقیقت خود این دو جوان هستند که باید به مرور زمان و مطابق با توانایی مالی خود زندگی شان را شکل داده و لوازم زندگی را مطابق با سلیقه و توان مالی شان بسازند و اصلا قرار نیست که تمام بار این مساله بر دوش خانواده دختر بیفتد.

توجه به این مساله حتما از بسیاری تبعات منفی روانی و فشارهای وارد بر زن و خانواده ی وی می کاهد و کار کرد روانی این اصلاح، موفقیت کوچکی نخواهد بود و بر روند تجمل گرایی جهیزیه نیز تاثیر مثبت خواهد داشت و می تواند از میزان آن بکاهد .

گروه خانواده و زندگی سایت تبیان- نویسنده : عطاریان
تنظیم : ندا داودی